پوکی استخوان علت اصلی شکستگی‌های مفصل ران و لگن در خانم‌های بالای ۶۵ سال است. مرگ و میر و عوارض ناشی از این شکستگی‌ها و مخارج درمان آن‌ها از مشکلات عمده کشور هاست. تشخیص به موقع و پیشگیری از پیشرفت آن هدف عمده طب سالمندان است

سنجش تراکم استخوان یا دانسیتومتری استخوان نام روشی است که با استفاده از آن میتوان سفتی و سختی و درجه محکم بودن استخوان های بدن را تعیین کرد. برای سنجش تراکم استخوان راه های متفاوتی وجود دارد ولی رایج ترین روش آن استفاده از روش دگزا .

) است ،DXA ( Dual Energy X-ray Absorptiometry است . که از اشعه ایکس استفاده میکند. در این روش از منبع، اشعه ایکس به سمت استخوانی که قصد سنجش تراکم آن را دارند ، اشعه  فرستاده میشود

مقداری از اشعه توسط استخوان جذب شده و مقداری از آن از استخوان عبور کرده و از سمت دیگر بدن خارج میشود. مقدار این اشعه بعد از خروج از بدن توسط یک گیرنده اندازه گیری میشود. هرچه تراکم استخوانی بیشتر باشد ( به این معنی که خلل و فرج و فضاهای خای ریز داخل استخوان کمتر باشند) مقدار بیشتری از اشعه ایکس را جذب کرده و اجازه عبور اشعه کمتری را میدهد و مقدار اشعه کمتری به گیرنده میرسد. اشعه دریافتی به توسط گیرنده یا دتکتور Detector به یک کامپیوتر رفته و در آنجا مقیاس مقدار اشعه به مقیاس میزان تراکم استخوان تبدیل میشود 

 

در اسکنر های مرکزی ابتدا بیمار بر روی تخت دستگاه به پشت دراز میکشد. از او خواسته میشود که در حین انجام تست بیحرکت باشد. سپس دتکتور یا اسکنر Scanner دستگاه بر روی قسمتی از بدن که قصد اندازه گیری تراکم استخوان آن را دارند قرار گرفته و یک منبع اشعه ایکس پرتو را به سمت استخوان هدف می تاباند. این استخوان معمولا ستون مهره یا مفصل ران در ناحیه لگن یا استخوان ساعد است. این استخوان ها محل هایی هستند که بیش از بقیه استخوان ها بر اثر پوکی استخوان دچار شکستگی میشوند. اسکن یا سنجش تراکم حدود 20-10 دقیقه به طول مینجامد.این زمان در دستگاه های جدید تر کوتاهتر از انواع قدیمی تر است..

اسکنر های محیطی کوچکتر و سبکتر بوده و استفاده از آنها راحت تر است ، هزینه کمتری دارند اما اسکنر مرکزی به مراتب دقیقتر از محیطی است ، به طوریکه امروزه استفاده از نوع محیطی توصیه چندان  نمی شود.

دانستیتومتری به روش دگزا اشعه بسیار کمی دارد ، انجام ان هیچ ضرری از لحاظ مقدار اشعه دریافتی ندارد ، البته در زمان حاملگی توصیه نمی شود..

برای انجام تست سنجش تراکم استخوان نیاز به آمادگی خاصی وجود ندارد ، البته بهتر است با مرکز انجام دهنده برای امادگی احتمالی  مشاوره کنید. در صورتیکه اسکن با تزریق یا عکس رنگی با دریافت باریم در یک هفته اخیر انجام داده اید ، حتما به مرکز تراکم منتخب خود اطلاع دهید

از این روش تصویربرداری بیشتر در کسانی استفاده میشود که در معرض خطر ابتلا به استئوپروز یا پوکی استخوان هستند. پوکی استخوان در ابتدا هیچ علامتی ندارد ولی میتواند موجب افزایش احتمال خطر شکستگی استخوان شود..

در شرایط زیر توصیه میشود که از تست  سنجش تراکم استخوان استفاده شود: :

-زنان و مردان بالای 65 سال

-زنان و مردان کمتر از 65 سال در صورت وجود فاکتور خطر اضافی

-بروز شکستگی بعد از یک ضربه که در افراد نرمال انتظار شکستگی نداریم

-کوتاه شدن قد که ممکن است به علت شکستگی مخفی مهر ه ها باشد.

– مصرف کورتون به مدت بیش از سه ماه 

– بروز یائسگی زودرس در سنین کمتر از 45 سال

– آمنوره یا قطع پریود های قاعدگی قبل از یائسگی به مدت بیش از یکسال

– وجود بیماری های همراه با پوکی استخوان مانند روماتیسم مفصلی و یا بیماری سلیاک

– سابقه وجود شکستگی لگن در والدین

-وزن کمتر از 57 کیلوگرم

این معیار ها در کشورهای مختلف بر اساس شرایط اقتصادی ممکن است تا حدی متفاوت باشد.

 

دستگاه های مختلفی در دنیا و همچنین ایران برای اینکار وجود دارد ، البته سرعت انجام دقت و احتمال خطا در انواع مختلف دستگاه های موجود متفاوت است . و حتی در برند های یکسان ، دستگاه های جدیدتر سرعت و دقت بیشتری دارند. طبیعتا هزینه تهیه دستگاه دقیق تر و استاندارد تر بالاتر از سایر برندهای موجود خواهد بود.

علاوه بر نوع و به روز بودن دستگاه ، دقت و آگاهی فرد  کارشناس که تست تراکم را انجام می دهد بر نتیجه ان موثر است.

درمان های متخلف سرعت اثربخشی متفاوتی دارند ، بنابراین بر اساس نوع درمان شما فواصل انجام تراکم استخوان متفاوت خواهد بود ، اگر شما برای درمان بیماری زمینه ایی بخصوص بیماری روماتیسمی از استرویید استفاده می کنید ممکن است نیاز به تکرار تراکم استخوان در فواصل کمتری نسبت به سایرین داشته باشید.

با گذشت سن و تغییرات هورمونی در بدن  استخوانها مستعد شكستگي ميشوند از هر سه خانم بالای پنجاه سال یک نفر واز هر پنج آقا بعد از سن پنجاه سالگی یک نفر در طول زندگی دچار شکستگی ناشی از پوکی استخوان می شود و در صورت بروز یکبار شکستگی شانس شکستگی بعدی در ناحیه کمر  پنج   برابر و درناحیه لگن سه برابر خواهد بود.

بنابراین علاوه براینکه باید از دوران کودكی با تغذیه مناسب ، تحرک کافی و درمان به موقع بیماریهای موثر بر  سلامت استخوان،  به استخوانهای خود توجه کنید. خانمها بعد از سن یائسگی و آقایان بعد از 50 سالگی باید توجه ویژه ای به این مقوله داشته باشند .

همه افراد بعد از سن 65 سالگی لازم است از لحاظ پوکی استخوان مورد   غربالگری قرارگیرند و البته در سنین پائین تر نیز در صورتیکه بیماریهای خاص از جمله بیماریهای روماتیسمی ومصرف داروهایی چون کورتیکواستروئیدها ویا اصطلاحا” کورتون وجود دارد،  لازم است این غربالگری صورت گیرد و در صورتیکه درتست تراکم استخوان ، پوکی استخوان مشهود باشد علاوه بر روشهای غیر دارویی و مصرف مکمل،  نیازمند  درمانهای خاص پوکی استخوان  نيزخواهید بود.

بهترین روش برای غربالگری پوکی استخوان،  انجام تست تراکم استخوان به روش DXA است . اگر تراکم استخوان کاهش داشته باشد ولی هنوز در مرحله پوکی نباشید،  تصمیم گیری براساس مواردی چون سن ، وزن ، مصرف سیگار ، الکل ، مصرف داروها ، وجود بیماری آرتریت روماتوئید و سابقه شکستگی درخودتان و والدین خواهد بود و پزشک معالج شما با محاسبه احتمال خطرشکستگی در 10 سال آینده    برای شما
تصمیم گیری خواهد کرد .

اگر پوکی استخوان داشته باشيد هم حتما” نیاز به درمان دارویی وجود دارد . آنچه که اهمیت زیادی دارد، تداوم در مصرف داروهای تجویز شده است . از آنجا که پوکی استخوان تا قبل از بروز شکستگی علامتی ندارد ، شاید شما نیاز به ادامه درمان را در خود احساس نکنید ولی باید توجه کنید که دریافت یک نسخه در درمان این بیماری هیچ تاثیری در بهبودی شما نخواهد داشت و جلوگیری از شکستگی فقط در صورت ادامه درمان  طي مدت مناسب مقدور خواهد بود.

در صورتیکه دچار شکستگی ناشی از پوکی استخوان شدید،  درمان دارویی پوکی استخوان برای شما ضروری است  درمان جراحی براي شكستگي  پايان درمان شما نیست چون اگر درمان دارویی برای شما شروع نشود مجدد دچار شکستگی خواهید شد.به یاد  داشته باشید که نیمی از موارد شکستگی مهره ها بدون علامت است وطی انجام رادیولوژی کمر یابررسی تکمیلی در حین انجام تراکم استخوان مشخص خواهد شد .

 تفسیر تست تراکم استخوان نیاز به پزشک متبحر در این زمینه دارد .قطعا مشخصات دستگاه شامل برند دستگاه،به روزبودن دستگاه ،دقت و توانایی کارشناس انجام دهنده تست سنجش تراکم و نظارت پزشک مسئول بر نحوه انجام تست در نتیجه سنجش تراکم شما موثر میباشد.

 کلیسم و ویتامین دی،  مکملهای ضروری برای پیشگیری از پوکی استخوان بوده وحتی در پیشگیری از بروز شکستگی  هم موثر هستند . بهترین روش برای تامین کلسیم مورد نیاز،  مصرف لبنیات کم چرب است و سعی کنید مصرف مکمل دارویی كلسيم را  به حداقل برسانید به  خصوص اگر مبتلا به سنگ  کلیه یا بیماری قلبی – عروقی هستید. مواد غذایی وآفتاب برای تامین ویتامین دی شما کافی نیست و براساس آزمايش ویتامین دی خون باید مصرف ویتامین دی شما تحت نظر پزشک آشنا به بیماریهای متابولیک استخوان تنظیم شود. به خاطر داشته باشید که مصرف بی رویه ویتامین دی نیز برای سلامتی شما مضر خواهد بود.

توجه به تغذیه مناسب و مصرف پروتئین همراه با فعالیت فیزیکی مناسب شامل پیاده روی ، ورزشهای هوازی و ورزشهای قدرتی که منجر به تقویت قدرت عضلات می شود نیز در کاهش خطر روند شکستگی نقش به سزایی دارد. عضلات ضعیف وکاهش توده عضله که در اصلاح علمی سارکوپنی نامیده میشود ، در سالهای اخیر مورد توجه خاصی قرار گرفته است و نقش مهمی در افزایش خطر شکستگی دارد.

برای آشنایی با ورزشهای مناسب جهت افرایش قدرت عضلات و حفظ بهتر تعادل و در نتیجه کاهش خطر شکستگی انجام تمرینات ورزشی ازسایت www.laterlifetraining.co.uk پیشنهاد میشود.